Verschenen in het magazine van 2017 juni
11 Juli 2017 //
Peter Ooms
Blockchain voor de CFO
Of veel financieel directeurs zich met bitcoin bezighouden, is maar de vraag. De onderliggende technologie van die digitale munt heet blockchain en die kent wél steeds meer toepassingen. Die bewijzen hun nut voor de financiële departementen van klassieke bedrijven. Voorbeelden uit de praktijk bij IBM en KBC.

Vertrouwelijk informatie uitwisselen

“De blockchaintechnologie maakt het voor partijen mogelijk om op een gestandaardiseerde, veilige manier gegevens met elkaar uit te wisselen en transacties aan te gaan. Omdat alle gegevens in een gedistribueerd universeel grootboek (of distributed ledger) van het blockchainnetwerk zijn opgeslagen, heeft iedere partij een eenduidig beeld van de meest actuele situatie.” Dat zegt Arjeh van Oijen, senior managementconsultant en blockchainexpert bij IBM. Precies die handige manier om vertrouwelijke informatie uit te wisselen tussen meerdere partijen in een zakelijk netwerk is de grote troef van de blockchaintechnologie. Zo wordt het mogelijk om financiële data te delen, een fysieke supplychain op te volgen en te communiceren met overheidsinstanties. Binnen de blockchain kunnen bestaande digitale data eenvoudig en snel worden uitgewisseld op een betrouwbare manier.

 

 

Nodes beslissen onder elkaar

Arjeh van Oijen: “Blockchain maakt een unieke combinatie van een aantal bestaande technologieën, zoals cryptografie en de digitale handtekening. Daar komt bij dat het in zijn logica als één systeem opereert, maar fysiek wel meerdere identieke databanken heeft. In een blockchain worden de gegevens tegelijk op meerdere fysieke servers – of nodes – opgeslagen. Diezelfde gegevens staan op verschillende plaatsen en de nodes controleren voortdurend of die nog overal consistent zijn. Wanneer er toch een fout optreedt, kunnen de nodes onder elkaar beslissen wat de goede versie is. Dat gebeurt in principe door de macht van het getal. In het geval van bitcoin zijn er meer dan zesduizend nodes die onder elkaar de gegevens beheren. Bij een inconsistentie maken zij onder elkaar uit wat de juiste informatie is. Het grote aantal nodes is een belangrijke garantie om manipulaties in het netwerk te voorkomen. Om bitcoin te manipuleren, zou een partij meer dan de helft van alle nodes in het netwerk moeten controleren om transacties te vervalsen. De kosten daarvoor zijn zo hoog dat ze hoger oplopen dan de eventuele baten.”

 

Conflicten automatisch opgelost

Bitcoin is een zogenaamd non-permissioned blockchainnetwerk waarbij iedereen zich vrij kan aansluiten en een node installeren. De technologie zelf zorgt voor een automatische oplossing van eventuele conflicten. Een belangrijk voordeel van de gedistribueerde gegevens is dat het netwerk in zijn geheel kan blijven werken, ook als een of meerdere nodes uitvallen. De informatie is toch beschikbaar op de andere nodes. Het andere type, de permissioned blockchains zijn vaak veel kleiner – gewoonlijk vijf à tien nodes – maar de toegang wordt daar gecontroleerd door één of enkele initiatiefnemers. “Het gaat meestal om commerciële toepassingen van de technologie, waarbij zakelijke logica is toegevoegd aan de communicatietechnologie. Deze logica wordt vastgelegd in zogeheten smart contracts: afspraken die twee of meer partijen met elkaar zijn overeengekomen en die als een transactie in het blockchainnetwerk worden beheerd.”

 

Onroerende eigendommen registreren

“Het smart contract kan er vervolgens voor zorgen dat die afspraken worden gecontroleerd en automatisch, zonder menselijke tussenkomst, worden uitgevoerd. Blockchain heeft in die zin een geautomatiseerde notarisfunctie. Alle partijen hebben zicht op dezelfde informatie, vertrouwen er dan ook op dat alle verplichtingen zijn uitgevoerd en op het einde aan alle voorwaarden van het contract is voldaan. Op die manier zijn er nu al een aantal concrete businesstoepassingen gelanceerd in het kader van handelsfinanciering of elektronische facturatie. Maar ook clearing en settlement kan gebeuren met blockchains. Everledger is dan weer een traceringssysteem voor duurzame goederen, waaronder diamanten. Het systeem verhindert dat bloeddiamanten in de normale circulatie komen. Honduras gebruikt blockchain om onroerende eigendommen te registreren nadat er in het oude systeem massale fraude was vastgesteld door corrupte ambtenaren.”

 

IBM Global Finance

IBM hanteert zelf ook een grote blockchain in één afdeling. IBM Global Finance (IGF) financiert voor heel wat van zijn klanten de aankopen van hardware. IGF draait een omzet van 40 miljard dollar met zo’n 125.000 klanten. Een probleem voor IGF was de behandeling van financiële disputen rond die aankopen, zoals niet-betalingen of foute leveringen. Het oplossen van zo’n dispuut duurde gemiddeld veertig dagen. Voor IBM ging dat gepaard met een uitstel van betaling van veertig procent van het kapitaal. Door blockchain in te voeren, kon die tijd drastisch worden teruggedrongen. Arjeh van Oijen: “Blockchain verhoogde de visibiliteit en transparantie van alle betrokken partijen op de gegevens van de transacties. Iedereen kon veel makkelijker bij die informatie en dat verhoogde de snelheid en de productiviteit rond het vinden van oplossingen. Die hogere snelheid maakte heel wat kapitaal vrij.”

 

Blockchain en handelsfinanciering

In 2016 had KBC samen met Cegeka een eerste proof of concept afgeleverd over het gebruik van blockchain in het kader van handelsfinanciering. Dat is het terrein van bedrijven die over de grenzen heen handel wensen te drijven met klanten die ze niet goed kennen. Traditioneel wil de verkoper graag dat de koper de goederen betaalt om daarna te leveren. Gewoonlijk vindt de koper dat geen goed idee. Uit onderzoek blijkt dat zestig procent van de eerste leveringen toch op deze manier plaatsvindt. Heel wat mogelijke handelsrelaties geraken niet over die eerste hindernis. Er zijn dan wel financiële hulpmiddelen, maar bestaande producten zoals het documentair krediet of letter of credit (LC) zijn te complex, te duur en te traag voor de meeste kleine bedrijven. “Niet zelden duurt het afhandelen van een commerciële transactie via een letter of credit enkele weken. Zelfs met gedigitaliseerde documenten kan het hele proces nog een tiental dagen in beslag nemen. Voor veel bedrijven is dat te lang. De letter of credit is echt de Rolls Royce van handelsfinanciering omdat het product alle risico’s dekt, zowel van de verkoper (de klant betaalt niet) als van de koper (geen correcte en tijdige levering). Het product is echter niet geschikt voor commerciële transacties met beperkte factuurbedragen en korte leveringstijden, typisch transacties van kmo’s in een Europese context”, zegt Hubert Benoot, General Manager Trade Finance bij KBC.

 

Digital Trade Chain

De eerste testen met Digital Trade Chain (DTC) vonden plaats in 2016 door reële bedrijven in België en Nederland, met positieve resultaten. KBC en Cegeka ontvingen een innovatieprijs voor het project. Hubert Benoot: “Op basis van die geslaagde proof of concept hebben wij een aantal Europese banken benaderd om samen verder te werken aan een product om in de markt te zetten. Intussen is er een memorandum getekend door Deutsche Bank, HSBC, KBC, Natixis, Rabobank, Société Générale en Unicredit. Daarmee heeft het nieuwe platform een belangrijk geografisch bereik in België, Nederland, Luxemburg, Duitsland, Frankrijk, Italië en het Verenigd Koninkrijk. Wij mikken nog steeds op de kmo-markt en focussen ons op het Europese grondgebied. Op die manier houden we het in een eerste fase relatief eenvoudig en vermijden we complexe situaties met verre export, communicatie met rederijen en meer complexe handelsdocumenten zoals de Bill of Lading.”

 

Eén platform voor alle transacties

De banken zullen het uiteindelijke product in de markt zetten en er in de eerste plaats het bestaande cliënteel van die banken voor aantrekken. De kern van het aanbod gaat over smart contracts tussen koper en verkoper. Die spreken onderling de voorwaarden voor de transactie af. Een dergelijk contract wordt vastgelegd in het systeem en alle betrokkenen hebben zicht op die eerste overeenkomst, maar ook op alle verdere stappen in het afhandelen van de transactie. Er is een melding zodra de goederen vertrekken voor vervoer, wanneer goederen zijn aangekomen, de factuur werd verstuurd of aanvaard door de koper, enzovoort. De meldingen in het systeem laten koper en verkoper toe de commerciële transactie op een transparante manier op te volgen. Eén platform bevat zo alle afspraken en alle transacties. Die transparantie moet het vertrouwen tussen alle partijen versterken. Bovendien kan de bank van de koper zich – transactie per transactie – garant stellen om een bestelling te betalen. “Voor de banken ontstaat op die manier de mogelijkheid om bijkomende diensten aan te bieden, zoals risicomitigatie en financiering. Belangrijk en vernieuwend is dat bedrijven die het platform gebruiken,  transactie per transactie kiezen of ze een financiering willen of niet. Dat geeft veel meer flexibiliteit dan bedrijven tot nu toe gewoon zijn. Traditioneel maken ze aanspraak op dergelijke kredieten op basis van hun hele omzet of een gediversifieerde portefeuille van handelsvorderingen”, zegt Hubert Benoot.

 

Snel uitbreiden

De toepassing is gebaseerd op de technologie van distributed ledger. “Die laat ons toe in alle veiligheid de smart contracts te beheren. De communicatie hierover is volledig digitaal en dus ook razendsnel. Ook de gebruikers zelf zijn bij ons bekend: het gaat altijd om de klanten van de deelnemende banken. Het zijn de banken die toegang verlenen tot het systeem op basis van hun kennis over die bedrijven”, zegt Hubert Benoot. Het consortium is van plan om in december 2017 een eerste versie van het platform in de markt te plaatsen. Hoe dan ook zijn de plannen heel ambitieus: zo snel mogelijk na lancering van de eerste versie moeten ook andere banken toegang krijgen tot het systeem om zo het netwerk snel uit te breiden.