Helikoptergeld voor het klimaat?

8 June 2019
Helikoptergeld voor het klimaat?

Moet de ECB de energietransitie financieren?

Heel wat prominenten uit de economische wereld hebben het al enkele maanden over een paradigmaverschuiving in het economische beleid. Zo lijkt geleidelijk aan een consensus te ontstaan over het feit dat de rentevoeten laag moeten worden gehouden om de investeringen in infrastructuur, ook groene infrastructuur, te stimuleren. Sommigen roepen zelfs op tot een energietransitieplan dat rechtstreeks wordt gefinancierd door de Europese Centrale Bank.

Uitstel voor begrotingstekorten

De recente commentaren van Olivier Blanchard, voormalig hoofdeconoom van het IMF, wijzen allemaal in dezelfde richting. De schuld en het begrotingstekort hoeven niet noodzakelijk te worden aangepakt in een context van lage groei en lage rentetarieven, zolang er maar investeringsprogramma's mee worden gefinancierd die de structurele problemen van een economie kunnen oplossen. Public Debt and Low Interest Rates, dat in februari 2019 werd gepubliceerd, vormde de aanzet tot het debat. In mei 2019 ondersteunde Fiscal Policy Options for Japan het idee dat Japan zijn programma om het tekort terug te dringen, moest uitstellen om de vraag en de productie te ondersteunen. Tegelijkertijd woedt in de Verenigde Staten het debat over de moderne monetaire theorie. Die stelt dat de overheid grote infrastructuurprojecten mag opstarten om de economie te ondersteunen en die ook mag laten financieren door de Amerikaanse centrale bank.

Feit is dat economen geleidelijk lijken af te stappen van de orthodoxie die al tientallen jaren heerst. Ze voelen meer voor een meer interventionistische visie van staten en centrale banken. Zo waren er de voorbije dagen nog twee economen die daarvoor ijverden. In Les Echos van 23 mei benadrukte Hélène Rey, hoogleraar economie aan de London Business School, dat "de terughoudendheid van Duitsland om meer te investeren in zijn economie en om de vraag te ondersteunen nauwelijks te verklaren valt door voorzichtigheid of verstandig langetermijnbeheer. Vandaag investeren in verouderende infrastructuur en de energietransitie zou de kosten voor de krimpende Duitse bevolking in de komende decennia zeker drukken. Dat geldt met name in een periode van zeer lage reële rentevoeten zoals we die nu kennen."

Opwarming van de aarde heeft effect op inflatie

Jean-Paul Betbeze, voormalig hoofdeconoom van Crédit Agricole, stelt in een tekst die op 6 mei op Atlantico.fr werd gepubliceerd: "Als de ECB de opwarming van de aarde in aanmerking neemt als factor die invloed heeft op de inflatie, zal zij groene obligaties kopen en groene programma's goedkoper financieren." De ECB heeft in het kader van haar programma voor monetaire versoepeling overigens al groene obligaties gekocht. In het Economisch Bulletin van de ECB van juli 2018 wordt de bijdrage van de centrale bank aan de daling van de spreads op groene obligaties beoordeeld: “Hoewel het aantal groene obligaties dat het Eurosysteem aanhoudt, relatief klein blijft, zijn er aanwijzingen dat het Eurosysteem via zijn aankopen het rendement van groene obligaties heeft afgeremd en dat het de uitgifte ervan door niet-financiële bedrijven heeft gestimuleerd.”

We moeten ook de aandacht vestigen op het initiatief van de econoom Pierre Larrouturou en klimaatwetenschapper Jean Jouzel, die het klimaatfinancieringspact in het leven riepen. Daarin wordt expliciet voorgesteld om de geldcreatie te richten op de financiering van de energietransitie. Econoom Michel Aglietta, een specialist in monetaire kwesties, is een van de voorstanders van het project.

Antwoord op groei en inflatie

Die verschuiving in de economische doctrine probeert een antwoord te verschaffen op de lage groei en inflatie in de eurozone. Een grootschalig investeringsplan in infrastructuur met de steun van de ECB zou de groei, de inflatie en de productiviteit kunnen stimuleren. Tegelijk biedt het ook een antwoord op de ecologische uitdagingen waarmee we te maken krijgen. Door groene obligaties met lage rentevoeten te kopen zou de ECB de privésector ondersteunen in de uitrol van groene investeringen. Dat is een variant op de 'helikoptergeldtheorie', die erop gericht is de creatie van geld op de reële economie te richten. Deze variant zal mogelijk op brede steun kunnen rekenen, omdat er over de klimaatproblematiek een zekere consensus bestaat.

De politieke klasse wil natuurlijk nooit voor iemand onderdoen en telt dan ook al heel wat voorstanders van meer betrokkenheid van de overheid. Op 30 april vroeg Donald Trump om een nieuwe kwantitatieve versoepeling, waardoor hij het federale begrotingstekort zou kunnen financieren en in het bijzonder een investeringsplan in Amerikaanse infrastructuur kan doorvoeren. Aan de kant van de Democraten voert de rijzende ster van de partij, Alexandria Ocasio-Cortez, campagne voor een 'groene new deal' waarin zowel het overheidstekort, investeringen in infrastructuur als de financiering van het begrotingstekort door de Federal Reserve worden aangepakt.

Franse partijen vragen rol van ECB

In Frankrijk staat het idee om de energietransitie te laten financieren door de ECB expliciet in het programma van de groene partij EELV voor de Europese verkiezingen. De lijst PS-Place Publique van haar kant pleit voor de toepassing van het klimaatfinancieringspact waar we het eerder al over hadden. De website van dit project maakt overigens melding van politieke steun vanuit uiteenlopende achtergronden, met namen zoals Daniel Cohn-Bendit, Jean-Pierre Raffarin, Laurence Parisot, Pascal Lamy, Christian Estrosi, Anne Hidalgo, Martine Aubry en Enrico Letta.

De kans is dus groot dat door de overheid gesteunde infrastructuurprojecten de komende tien jaar een belangrijk element in de wereldeconomie zullen worden. Zal dat keynesiaans geïnspireerde beleid de inflatie weer aanwakkeren? Misschien wel, maar de deflatoire druk die de globalisering genereert, is van dien aard dat economen bereid lijken het risico van geldcreatie te nemen.

Door Florent Delorme, macroanalist bij M&G Investments