Black Friday 2025: fraude in het betalingsverkeer neemt in sneltempo toe

Bereid je voor op het drukste winkelseizoen en ontdek hoe fraudeurs inspelen op kwetsbaarheden in de betalingssector. Ontdek de nieuwste strategieën voor fraudepreventie en de rol van AI en digitale identiteitswallets in deze strijd.

Het drukste winkelseizoen van het jaar is weer aangebroken en fraude in het betalingsverkeer neemt zowel in snelheid als in omvang sterk toe. Nieuwe cijfers van centrale banken en het nieuwste identiteitsfraudeonderzoek van Signicat laten zien dat sterke klantauthenticatie het risico op kaartfraude binnen de Europese Economische Ruimte heeft verlaagd, maar dat criminelen hun pijlen nu op een andere zwakke plek in de betalingssector richten.

De Europese Centrale Bank en de Europese Bankautoriteit melden dat fraude met de belangrijkste betaalinstrumenten in de Europese Economische Ruimte in de eerste helft van 2023 alleen al 2 miljard euro bedroeg. Het risico op kaartfraude is inmiddels aanzienlijk lager voor transacties binnen de Europese Economische Ruimte waar sterke klantauthenticatie van toepassing is. Dit bevestigt enerzijds dat betere beveiligingsmaatregelen werken, maar toont anderzijds ook aan dat aanvallers bewust andere kwetsbare schakels in de keten opzoeken.

Het identiteitsfrauderapport “The Battle in the Dark” van Signicat, in samenwerking met cybersecuritybedrijf Red Goat Cyber Security, toont hoe dit er in de praktijk uitziet. Fraude-experts van over heel Europa rapporteren namelijk dat naar schatting één op vijf onboardingprocessen van nieuwe klanten frauduleus is. Bovendien is 22 procent van de jaarlijkse omzet geraakt door identiteitsfraude en de kosten om dit te voorkomen. Daarnaast zag 59 procent in het afgelopen jaar een toename in het aantal geslaagde pogingen tot identiteitsfraude maar gelooft 74 procent nog steeds dat zij de strijd tegen dergelijke frauduleuze praktijken aan het winnen zijn.

“Black Friday en de feestdagen zijn cruciale perioden voor betalingsfraude”, zegt Pinar Alpay, Chief Product Officer bij Signicat. “Het transactievolume schiet omhoog, klanten verwachten directe beslissingen en fraudeurs werken met geïndustrialiseerde, door AI aangestuurde methoden. De organisaties die dit het beste aankunnen, zijn degenen die digitale identiteit zien als de ruggengraat van hun fraudestrategie, niet als een bijzaak.”

Snel betalen, snel frauderen

Betalen duurt vandaag maar enkele seconden. Instant payments, mobiele wallets en ‘buy now, pay later’-modellen hebben onze betaalervaring volledig veranderd. Beslissingen die vroeger enkele minuten in beslag namen, worden vandaag binnen enkele seconden genomen. Tijdens Black Friday worden die beslissingen zelfs nog korter, doordat risicoteams te maken krijgen met extreem hoge pieken in het transactievolume.

Die versnelling is gunstig voor fraudeurs. Met geautomatiseerde scripts en door AI ondersteunde socialengineeringstechnieken kunnen fraudeurs aanvallen in realtime opzetten, opschalen en bijsturen. In het onderzoek geven de deelnemende betalings-en fintechbedrijven aan dat 67 procent het afgelopen jaar meer fraudepogingen heeft waargenomen. 54 procent rapporteert bovendien meer geslaagde fraudegevallen. Daarbovenop tonen de cijfers aan dat ongeveer veertig procent van de aanvallen zich concentreert in de transactiefase, en dus niet langer uitsluitend gebeurt tijdens onboarding.

Deze druk vindt plaats tegen de achtergrond van een wereldwijde stijging van online fraude. Juniper Research voorspelt dat de verliezen door e-commercefraude zullen toenemen van 44,3 miljard dollar in 2024 tot zo’n 107 miljard dollar in 2029.

De tactieken van fraudeurs

Fraudeurs combineren klassieke methoden met nieuwe, op identiteit gerichte aanvalstechnieken wanneer ze betalings- en fintechsectoren viseren. De meest voorkomende aanvallen bestaan vandaag uit accountovernames, vervalsingen van identiteitsdocumenten en social engineering. Het onderzoek van Signicat toont aan dat die laatste twee strategieën in de toekomst het snelst zullen toenemen.

Digitale identiteitssystemen en elektronische identificatiemiddelen fungeren zowel als verdedigingslinie en aantrekkelijk doelwit. 48 procent meldt accountovernames waarbij elektronische identiteitsgegevens een rol spelen. Bovendien is ongeveer één derde van alle fraudepogingen nu rechtstreeks gericht op elektronische identiteitstechnologie.

“Vervalsing van identiteitsdocumenten en social engineering laten zien hoe de sector zijn onboarding- en authenticatieprocessen heeft ingericht”, zegt Pinar Alpay, CPO bij Signicat. “Fraudeurs hebben valse identiteiten en scriptgestuurde manipulatie geïndustrialiseerd. Strategieën en processen moeten echt op de schop als we de groei van deze aanvallen willen stoppen. Elk bedrijf dat zijn systemen niet herontwerpt voor deze realiteit, kiest er feitelijk voor om fraude te subsidiëren met de eigen marges.”

AI als helper aan beide kanten

Artificiële intelligentie is bovendien een vast onderdeel van de dagelijkse fraudepraktijk. Synthetische identiteiten, deepfake- audio en video en gepersonaliseerde phishingcampagnes zijn geen exotische technieken meer. 71 procent van de deelnemers gaat ervan uit dat aanvallers AI tegen hen inzetten. Maar tegelijkertijd maakte 73 procent van de organisaties al gebruik van AI in hun verdedigingslinies.

Gevolgen voor bedrijven

De financiële impact van identiteitsfraude reikt veel verder dan directe afschrijvingen. Organisaties moeten namelijk onderzoeken, terugboekingen, herstelmaatregelen en juridische trajecten financieren en investeren in nieuwe controles, bovenop de reputatieschade wanneer dergelijke incidenten de media halen.

De financiële gevolgen van identiteitsfraude drukken al zwaar op bedrijven, ook lang voordat de drukte rond Black Friday losbarstte. Respondenten schatten dat identiteitsfraude en de maatregelen die nodig zijn om dit te bestrijden, gemiddeld meer dan zestien procent van de jaarlijkse omzet in de betalings- en fintechsector opslokken. Over alle sectoren en markten loopt dit aandeel zelfs op tot 22 procent. Daarnaast wijst één derde van de organisaties op zwakke schakels bij hun partners of leveranciers als belangrijke frauderisico’s.

Naarmate de transactievolumes rond Black Friday pieken, dreigen deze structurele zwaktes en de hoge fraudekosten verder uitvergroot te worden, tenzij handelaars en betalingsdienstaanbieders investeren in robuuste, EU-conforme maatregelen voor identiteits- en fraudepreventie.

Toch zien we ook een duidelijke vertrouwenskloof weerspiegeld in de cijfers. 84 procent zegt de meeste fraudepogingen te stoppen. 89 procent geeft aan dat ze hun technologie regelmatig updaten, maar slechts 45 procent meet daadwerkelijk de volledige impact van identiteitsfraude.

“Te veel organisaties vliegen half blind”, zegt Alpay. “Ze investeren in tools en gaan ervan uit dat alles onder controle is, maar hebben slechts beperkt zicht op de fraude die toch door de mazen van het net glipt of op de extra wrijving die zij veroorzaken voor legitieme klanten. De meest vooruitstrevende fraudeteams behandelen identiteitsdata als een strategische analysetroef. Zij weten waar hun zwakke plekken zitten en kunnen de afwegingen die zij maken helder uitleggen.”

Voorbereiden op EUDI-wallets om fraude aan te pakken

De eIDAS 2.0-verordening is inmiddels van kracht en creëert een juridisch kader voor Europese digitale identiteitswallets. Uiterlijk in 2027 moet elke EU-lidstaat minstens één wallet aanbieden waarmee burgers en bedrijven hun identiteit kunnen aantonen en geverifieerde attributen grensoverschrijdend kunnen delen.

“EUDI-wallets hebben een enorm potentieel voor betalingen”, zegt Esther Makaay, VP Digital Identity bij Signicat. “Ze kunnen betalingsdienstaanbieders en handelaren vanaf de eerste dag van de klantrelatie toegang geven tot identiteits- en attribuutgegevens met een hoge mate van zekerheid. Dat is buitengewoon krachtig voor fraudepreventie. Tegelijkertijd zal het nog jaren duren voordat wallets op grote schaal zijn uitgerold en breed worden gebruikt. Bedrijven kunnen niet afwachten tot de wallet hun huidige fraudeproblemen oplost.”

Met het oog op Black Friday en de feestdagen roept Signicat betalings- en fintechaanbieders op om nu in actie te komen. De eerste stap is het nauwkeurig in kaart brengen waar identiteitsfraude de omzet vandaag al aantast en welke klanttrajecten, segmenten en partners het meest kwetsbaar zijn.

Bovendien moeten aanbieders hun processen voor document- en identiteitsverificatie moderniseren, met bijzondere aandacht voor klantreizen met een hoger risicoprofiel. Ook is het essentieel dat rijke identiteitssignalen in realtime worden geïntegreerd in de betalingsrisicomodellen, zodat verdacht gedrag kan worden gesignaleerd en uitgedaagd voordat een transactie wordt goedgekeurd.

Tegelijkertijd moeten organisaties hun systemen en processen voorbereiden om te kunnen optreden als vertrouwende partij binnen het EUDI-wallet-ecosysteem zodra wallets in heel Europa worden uitgerold. Zo kunnen zij vanaf dag één digitale identiteiten met een hoge betrouwbaarheid accepteren en strengere compliance-eisen omzetten in een concreet concurrentievoordeel.