Vacation of eerder workaction?

​Een kwart van de zelfstandigen werkt (bijna) dagelijks tijdens hun vakantie. Zeven op de tien hebben bovendien meerdere dagen nodig om echt in vakantiemodus te komen. Uit een nieuwe bevraging van Xerius blijkt hoe moeilijk het voor zelfstandigen is om hun zaak even helemaal los te laten.

Voor veel ondernemers begint de vakantie niet zodra de laptop dichtgaat. Hun zaak reist mee, soms letterlijk. Bijna zes op de tien zelfstandigen nemen hun laptop mee op vakantie, terwijl bijna een kwart tijdens het verlof (bijna) dagelijks blijft werken. En zelfs wie niet werkt, blijkt het werk niet zomaar uit het hoofd te kunnen zetten.

Uit het onderzoek van Xerius blijkt dat 71% van de ondernemers meerdere dagen nodig heeft om in vakantiemodus te komen. Slechts 29% kan zonder problemen ontspannen. Voor 51% blijkt echt loslaten moeilijk.

“Dat zeven op de tien ondernemers meerdere dagen nodig hebben om in vakantiemodus te komen, is eigenlijk heel menselijk”, zegt Lode Godderis, professor arbeidsgeneeskunde aan KU Leuven. “Herstel gebeurt niet op het moment dat je de deur van je zaak achter je dichttrekt. Het is een proces waarbij lichaam en geest stap voor stap afstand nemen van de verantwoordelijkheden van elke dag.”

​De laptop reist gewoon mee

De cijfers maken duidelijk dat vakantie voor heel wat zelfstandigen een combinatie blijft van rust en werk. 10% werkt dagelijks tijdens de vakantie en nog eens 13% bijna dagelijks. 18% werkt meerdere keren per week en 29% af en toe. Slechts 15% zegt helemaal nooit te werken tijdens de vakantie.

“Zelfstandigen die werken op vakantie blijven actief bezig met hun zaak, van een telefoontje tussendoor tot mails beantwoorden en dossiers opvolgen. Juist die kleine werkmomenten zorgen ervoor dat ze mentaal verbonden blijven met hun zaak”, zegt Youssef Deconinck, woordvoerder bij Xerius.

Die verbondenheid heeft ook een impact op het gezinsleven. 56% van de ondernemers geeft aan dat hun partner of kinderen het niet leuk vinden wanneer er tijdens de vakantie wordt gewerkt. Tegelijk zegt 62% liever niet gestoord te willen worden voor werkzaken tijdens het verlof.

De paradox is duidelijk: ondernemers willen met rust gelaten worden, maar vinden het tegelijk moeilijk om zelf afstand te nemen van hun onderneming.

Vakantie maakt soms zichtbaar hoeveel energie al is verbruikt

Opvallend is dat de spanning zich niet alleen mentaal manifesteert. 39% van de ondernemers geeft aan tijdens de vakantie vaker ziek te zijn.

“Vakantie maakt ons niet ziek, maar maakt soms zichtbaar hoeveel energie we al een tijd hebben verbruikt”, zegt Godderis. “Wanneer de druk eindelijk wegvalt, krijgt het lichaam de kans om signalen te tonen die voordien naar de achtergrond verdwenen.”

Ook de periode vóór de vakantie blijkt allesbehalve rustig. Acht op de tien ondernemers geven aan in de aanloop naar hun verlof harder te werken en extra stress te ervaren.

Niet alleen een kwestie van minder werken

Volgens Godderis ligt de oplossing daarom niet alleen door je laptop thuis te laten. Het gaat ook over de manier waarop ondernemers hun verantwoordelijkheid organiseren.

“Wat mij vooral treft, is dat zoveel ondernemers hun vakantie beginnen terwijl hun hoofd nog op volle snelheid draait. Dat is geen teken van zwakte, maar vaak van betrokkenheid. Alleen maakt diezelfde betrokkenheid het soms moeilijk om ook echt op adem te komen.”

Ondernemers zijn gewend om verantwoordelijkheid te dragen. Daardoor blijft die verantwoordelijkheid ook tijdens het verlof aanwezig. Voor 68% is het bijvoorbeeld moeilijk om met een gerust gemoed te vertrekken.

“De uitdaging is niet om die betrokkenheid kwijt te raken, maar om af en toe voldoende afstand te nemen om met nieuwe energie terug te keren”, aldus Godderis. “Een onderneming die een paar dagen zonder jou verder kan, is geen teken dat je minder belangrijk bent. Integendeel: het toont dat je iets hebt opgebouwd dat sterk genoeg is om niet voortdurend op jouw aanwezigheid te steunen.”

De cijfers rond delegeren tonen volgens hem dan ook dat vakantie niet alleen over vrije tijd gaat, maar ook over vertrouwen. Wie taken kan delen en verantwoordelijkheden kan spreiden, creëert niet alleen meer rust voor zichzelf, maar bouwt tegelijk aan een sterkere onderneming.

Wanneer begint vakantie dan echt?

Voor veel zelfstandigen blijkt het antwoord minder eenvoudig dan simpelweg de zaak sluiten en vertrekken. Slechts 30% slaagt erin om tijdens de vakantie zelden tot nooit met de onderneming bezig te zijn.

“Vakantie gaat daarom niet over niets doen, maar over tijdelijk ruimte maken voor andere dingen: gezin, vrienden, beweging, nieuwe ervaringen of gewoon even geen verantwoordelijkheid moeten dragen”, zegt Godderis.

Duidelijke afspraken kunnen daarbij helpen. Wie vooraf bepaalt wie dringende dossiers opvolgt, wie bereikbaar is en wat werkelijk als urgent wordt beschouwd, kan sneller afstand nemen. Volgens Godderis kan ook één duidelijk communicatiekanaal voor noodgevallen helpen om te vermijden dat ondernemers toch voortdurend hun mailbox blijven controleren.

Want precies daar zit volgens hem het verschil tussen fysiek en mentaal aanwezig zijn.

“We denken vaak dat vakantie begint wanneer we stoppen met werken. In werkelijkheid begint vakantie pas wanneer we stoppen met voortdurend vooruit te denken naar het volgende probleem, de volgende klant of de volgende beslissing.”

Voor zelfstandigen die het gewoon zijn om altijd aan te staan, blijkt dat misschien wel de moeilijkste opdracht van allemaal: niet méér doen, maar tijdelijk durven loslaten.