De AI-race wordt niet gewonnen in de boardroom

​De Belgische financiële sector lijkt haar AI-koorts achter zich te hebben gelaten. De angst om de boot te missen maakt plaats voor een meer zakelijke benadering, waarbij rendement, integratie en operationele impact centraal staan. Organisaties beschikken vandaag over AI-strategieën, budgetten en use cases. De vraag is niet langer óf artificiële intelligentie wordt ingezet, maar hoe bedrijven de technologie op schaal kunnen verankeren in hun dagelijkse werking.

Dat blijkt uit de AI Barometer 2026, een onderzoek van Sailpeak, FinTech Belgium en Vlerick Business School bij twintig financiële instellingen, goed voor meer dan 90% van de Belgische retailbankmarkt en een aanzienlijk deel van de private banking- en verzekeringsmarkt. De studie toont een sector die steeds meer vertrouwen krijgt in AI, maar tegelijk beseft dat de moeilijkste fase nog moet beginnen.

AI moet renderen

Waar generatieve AI de voorbije jaren vooral werd getest via proefprojecten en beperkte implementaties, verschuift de focus vandaag naar tastbare bedrijfsresultaten. Productiviteitswinst en kostenbesparing zijn uitgegroeid tot de belangrijkste maatstaven voor succes. Maar liefst 85% van de respondenten noemt productiviteit een van de belangrijkste indicatoren om AI-investeringen te beoordelen, terwijl 75% kostenbesparingen als prioriteit naar voren schuift. Ook klantbeleving, omzetgroei en risicobeheersing winnen aan belang.

Die verschuiving vertaalt zich ook in de verwachtingen rond rendement. Vorig jaar lag het zwaartepunt nog bij organisaties die een beperkte return verwachtten. Vandaag verwacht de grootste groep een rendement van twee tot drie keer de initiële investering. Het aantal organisaties dat geen rendement verwacht, is teruggevallen van 15 naar 5%.

“De technologie wordt nu als voldoende volwassen beschouwd om effectief uitgerold te worden”, zegt Nico Vincent, co-founder van Sailpeak en mede-initiatiefnemer van de AI Barometer. “Daardoor verwachten bestuurders ook een return op hun investeringen, meestal in de vorm van productiviteitswinst of kostenbesparingen.”

Ook de investeringsbereidheid blijft groot. Vrijwel geen enkele organisatie houdt haar AI-budget stabiel. Eén op de vijf plant een stijging van meer dan 100% plant.

Bottleneck verschuift

De grootste uitdaging ligt vandaag niet meer bij de AI-modellen zelf. Uit de AI Barometer blijkt dat strategische afstemming (80%) en operationele integratie (70%) met voorsprong als belangrijkste succesfactoren worden beschouwd. Technologie, talent en datavraagstukken volgen pas daarna.

Volgens Nico is dat een fundamentele verschuiving ten opzichte van de voorbije jaren.

“De roadblocks zitten vandaag niet zozeer in de technologie. De uitdaging ligt in het integreren van AI in bestaande systemen, het herdenken van processen en het beschikbaar maken van data voor AI-toepassingen.”

55% van de organisaties vertrouwt nog op trage, manuele processen om documenten en data klaar te maken voor AI-assistenten. Slechts 5% heeft die voorbereiding volledig geautomatiseerd. De AI Barometer noemt dit expliciet de nieuwe bottleneck. Niet de modellen bepalen het tempo van de transformatie, maar de kwaliteit van de data, de maturiteit van processen en de mate waarin AI kan worden geïntegreerd in bestaande systemen.

Veel buzz, weinig bots

Een andere opvallende vaststelling is de kloof tussen de aandacht voor agentic AI en de werkelijke implementatie ervan. Agentic AI verwijst naar systemen die niet alleen informatie genereren, maar ook zelfstandig acties uitvoeren en meerdere stappen binnen een proces kunnen coördineren. Hoewel het onderwerp hoog op de agenda staat, blijft de toepassing voorlopig beperkt.

Voor bijna alle onderzochte use cases blijft ‘niet gebruikt’ de dominante categorie. Legacy-systemen (60%), datakwaliteit (55%) en governancecomplexiteit (50%) worden genoemd als de belangrijkste hinderpalen voor verdere uitrol. Ook Ariane Berckmoes, Chief Digital & Transformation Officer bij Ethias, ziet een verschil tussen de publieke perceptie en de realiteit: “Wanneer je sommige internationale aankondigingen leest, lijkt het alsof agentic AI al overal ingeburgerd is. Maar als je dieper kijkt, zie je dat de sector eigenlijk nog maar aan het begin staat.”

Ethias werkt zelf stapsgewijs aan toepassingen van agentic AI. “We zijn stap voor stap delen van processen aan het invullen met agentic AI”, zegt Ariane. Tegelijk benadrukt ze dat menselijke controle essentieel blijft. “Voor kritieke processen blijft een human in the loop noodzakelijk. We zien AI vooral als ondersteuning voor medewerkers, niet als vervanging.” Dat sluit aan bij een andere bevinding uit het rapport: de helft van de organisaties geeft agentic AI vandaag geen enkele autonome beslissingsbevoegdheid. Een menselijke medewerker blijft eindverantwoordelijk.

Minder jobs of andere jobs?

De impact van AI op werkgelegenheid blijft een van de meest besproken thema’s binnen de sector. 60% van de respondenten verwacht de komende drie jaar een daling van personeelsbezettign door AI, variërend van minder dan 5% tot meer dan 10%. Daarbij gaat het voornamelijk om natuurlijke uitstroom en pensioneringen, niet om grootschalige ontslagrondes.

Opvallend is echter dat vier op de vijf organisaties nog geen formeel plan hebben voor de impact van AI op hun workforce. De technologie evolueert vandaag sneller dan het personeelsbeleid. Bij Ethias wordt AI vooral gezien als een hefboom voor groei en klantgerichtheid. “We koppelen AI aan onze groeiambities”, duidt Ariane. “Het moet medewerkers ondersteunen zodat we meer klanten kunnen bedienen en een betere service kunnen leveren. Het businessmodel draait voor ons niet rond personeelsreductie.” Daarom investeert de verzekeraar nadrukkelijk in opleiding, begeleiding en omscholing van medewerkers, zodat zij samen met de technologie kunnen evolueren.

De echte wedstrijd begint nu

De AI Barometer 2026 schetst een sector die haar eerste AI-fase heeft afgerond. De strategieën zijn geschreven, de budgetten zijn vrijgemaakt en de eerste toepassingen draaien in productie. Maar de volgende stap blijkt moeilijker dan de eerste. Organisaties moeten hun data op orde brengen, legacy-systemen moderniseren, processen herdenken en medewerkers meenemen in een nieuwe manier van werken. Volgens Nico zal precies daar het verschil worden gemaakt: “De organisaties die het meeste voordeel zullen halen uit AI, zijn zij die het werk achter de schermen doen: data opschonen, processen heruitvinden en hun medewerkers intensief opleiden. Er is vandaag geen strategische kloof meer, maar een uitvoeringskloof.”