“Europa kan het meest duurzame AI-ecosysteem ter wereld bouwen”

​De recente alliantie tussen OpenAI en het Amerikaanse Pentagon is een plotse wake-up call voor veel bedrijven. De diepgewortelde integratie van Amerikaanse big tech in de Belgische kmo-wereld zorgt voor onzekerheid over de veiligheid van bedrijfsdata. Is het Europese tegeninitiatief EuroStack een waardig alternatief? Volgens Raphaël Auphan, COO van Proton, draait het om een afweging tussen performantie en datasoevereiniteit. “Een softwareleverancier kiezen is een kwestie van strategisch risicomanagement geworden.”

Vertrouwensgebrek in Big Tech

Maar liefst tachtig procent van de Europese digitale infrastructuur is geïmporteerd en zeventig procent van de wereldwijde fundamentele AI-modellen zijn Amerikaans. Dat concludeert het EuroStack-rapport in februari 2025. “In de Europese markt waar privacy en datasoevereiniteit kernwaarden zijn, is de onzekerheid over dataveiligheid groter dan ooit”, oordeelt Raphaël. “De America First-retoriek heeft pijnlijk duidelijk gemaakt dat gegevenssoevereiniteit voor veel bedrijven momenteel niet meer dan een illusie is.”

Als tegenstroom wint de EuroStack aan kracht. Dit initiatief, in 2025 gelanceerd door de Europese techsector, biedt een competitief en soeverein antwoord op de Amerikaanse dominantie. “We hebben de belangrijkste Europese techleiders verenigd in één betrouwbaar ecosysteem”, duidt Raphaël. “Samen bieden we een geverifieerde catalogus van Europese alternatieven aan, waardoor bedrijven een Europese keuze hebben voor hun volledige digitale stack.”

Proton versus Microsoft 365

Eén van de bedrijven binnen EuroStack is het Zwitserse Proton. In hun elfjarige bestaan is het bedrijf uitgegroeid tot een privacy-first alternatief voor Microsoft 365. Het meest spraakmakende product is Lumo, een AI-assistent die doet wat ChatGPT niet kan: gevoelige financiële rapporten, e-mails en strategische meetings verwerken zonder logging en toegang van derden, en waarbij AI-modellen niet worden getraind op deze gebruikersdata.

Buy European

“Een groot probleem voor Europese AI-spelers was tot dusver het gebrek aan vraag op de eigen markt. Zelfs lokale overheden, in tegenstelling tot overheden in China en de VS, kozen vaak voor niet-Europese leveranciers”, vertelt Raphaël. “Met de huidige geopolitieke situatie zien we dit narratief verschuiven naar een European preferred-beleid bij zowel overheden als bedrijven. De EuroStack catalogus zorgt ervoor dat deze Europese alternatieven makkelijker vindbaar zijn.”

Meest duurzame AI-ecosysteem

Raphaël gelooft dat het momentum aan de Europese kant staat. “Europa is uniek gepositioneerd om het meest duurzame AI-ecosysteem ter wereld te bouwen. Datasoevereiniteit is ondertussen een fundamentele marktdifferentiator geworden. Doordat Europese AI-tools ontworpen zijn binnen de kaders van de GDPR-wetgeving, hebben ze een structurele voorsprong op het gebied van juridische zekerheid en geopolitieke onafhankelijkheid.”

“We moeten beseffen dat politieke grenzen onze data niet langer kunnen beschermen. De Amerikaanse CLOUD Act stelt autoriteiten in de VS namelijk in staat om data op te eisen bij Amerikaanse technologiebedrijven, ongeacht lokale privacywetten of de fysieke locatie van de servers.”

CFO als bewaker van het data-kapitaal

Vanwege deze Europese voorsprong op vlak van datasoevereiniteit, kiezen bedrijven hun digitale stack dus niet enkel meer uit IT-overwegingen. “De keuze van softwareleverancier is een kwestie van strategisch risicomanagement geworden”, stelt Raphaël. “Ik verwacht dat Europese AI de standaardkeuze zal worden in alle sectoren waar datasoevereiniteit prioritair is. In de financiële sector, de zorg, of de juridische wereld, bijvoorbeeld, kan een datalek een existentieel probleem vormen. Een datalek kan leiden tot boetes die oplopen tot vier procent van de wereldwijde omzet.” De vaak gehoorde kritiek op overregulering in Europa vindt Raphaël dus onterecht. “GDPR is wereldwijd de benchmark voor betekenisvolle databescherming geworden.”

Rekenkracht en instapprijs

Het grootste tegenargument voor Europese AI blijft de achterstand in performantie. “De VS en China beschikken over structurele voordelen in kapitaal, chipbeschikbaarheid en schaal. Die achterstand halen we de komende drie tot vijf jaar niet in”, duidt Raphaël. Toch nuanceert hij de prestatiekloof voor de dagelijkse praktijk. “Voor de overgrote meerderheid van de taken, zoals het analyseren van spreadsheets of het samenvatten van verslagen, is het verschil in snelheid voor de eindgebruiker simpelweg verwaarloosbaar.”

Ten slotte speelt de hogere prijs voor Europese AI ook een rol. “Je betaalt meer licentiekosten voor de Europese sovereign cloud door de enorme schaalvoordelen van de Amerikaanse techgiganten. Anderzijds weerspiegelt deze instapkost niet de Total Cost of Ownership, waarin onder andere compliancekosten verwerkt zitten.”

Lage AI-drempel

Aan de bedrijven die vandaag nog een afwachtende houding aannemen voor AI, geeft Raphaël het advies om simpelweg te beginnen. “De barrière om met AI te starten is ondertussen zeer laag. Je hebt nagenoeg geen set-up meer nodig om de eerste AI-winsten te boeken”, vertelt hij. “De grootste opportuniteiten liggen momenteel in de dagelijkse praktijk zoals het elimineren van manuele gegevensinvoer en het samenvatten van e-mailconversaties en vergaderverslagen.”

Toch waarschuwt hij voor de keerzijde van die laagdrempeligheid. “Werknemers moeten zich bewust zijn van de tools die ze gebruiken. Zodra je publieke AI-tools voedt met gevoelige contracten, financiële modellen of strategische plannen, verlies je de controle. Werknemers moeten geschoold worden om op een veilige manier bepaalde tools te gebruiken.”