​Een correct loon beschermt niet automatisch tegen financiële onzekerheid

Werkgevers hoeven financiële problemen niet op te lossen, maar kunnen wel helpen voorkomen dat onzekerheid verder groeit.

Als ik aan financiële onzekerheid denk, zie ik niet alleen iemand die rekeningen niet meer kan betalen. Ik denk ook aan de werknemer die een noodzakelijke herstelling uitstelt, wakker ligt van een onverwachte factuur of zich afvraagt of pensioensparen nog haalbaar is. Aan de alleenstaande ouder voor wie één inkomen een volledig huishouden moet dragen. Financiële onzekerheid begint vaak lang vóór er schulden zijn. Ze begint bij het gevoel dat één tegenslag volstaat om het evenwicht te verliezen.

Dat gevoel komt vaker voor dan we denken. Uit Securex-onderzoek (2023) bij 1.500 werknemers en zelfstandigen blijkt dat 65,1% van de werkende Belgen zich financieel zorgen maakt. Bij mensen met kinderen in huis loopt dat op tot 69,7%. Vooral werkenden jonger dan 45 jaar maken zich vaker zorgen dan hun oudere collega’s. Die zorgen blijven niet thuis: ze gaan samen met minder concentratie en productiviteit, een lager welzijn en meer ziekte-uitval.

Opvallend is dat bijna twee op de drie respondenten met financiële zorgen toch aangeven dat ze voldoende worden vergoed voor hun werk. Meer loon kan uiteraard helpen, zeker voor wie ondanks werk structureel moeilijk rondkomt. Maar financiële onzekerheid is niet uitsluitend een loonprobleem. Ook woonkosten, gezinssituatie, jobonzekerheid, onverwachte uitgaven en het ontbreken van een buffer bepalen hoeveel ademruimte iemand heeft.

Dat maakt de rol van de werkgever tegelijk belangrijk en begrensd. Een werkgever hoeft geen schuldbemiddelaar te worden en kan niet elke privétegenslag opvangen. Wel kan hij vermijden dat zijn beleid extra onzekerheid creëert. Een eerlijk en transparant loonbeleid, duidelijke communicatie over veranderingen en voldoende zekerheid en voorspelbaarheid over werk en inkomen vormen de basis. Ook loonoptimalisatie kan, binnen de beschikbare loonruimte, het nettoloon verhogen zonder enkel naar het brutoloon te kijken.

Daarnaast helpt keuzevrijheid. De ene werknemer heeft vooral behoefte aan een hospitalisatieverzekering, de andere aan pensioenopbouw of fietsleasing. Noden verschillen volgens levensfase en kunnen plots veranderen door ziekte, scheiding of gezinsuitbreiding. Flexibiliteit helpt om een loonpakket beter te laten aansluiten bij de persoonlijke situatie van de werknemer.

Ook toegankelijke, vertrouwelijke begeleiding kan het verschil maken. Niet omdat een budgetcursus elk financieel probleem oplost, maar omdat schaamte mensen vaak te lang doet wachten om hulp te zoeken. Signalen zoals herhaalde vragen om een voorschot of loonbeslag verdienen daarom een zorgvuldige reactie, zonder oordeel en met respect voor privacy.

Financieel welzijn ontstaat niet door één maatregel, en evenmin door de verantwoordelijkheid uitsluitend bij de werknemer te leggen. Het begint met erkennen dat geldzorgen mee naar het werk komen. Werkgevers kunnen die zorgen niet altijd wegnemen, maar ze kunnen wel meer houvast, keuze en toegang tot hulp bieden. Soms is precies dat nodig om opnieuw vooruit te kunnen kijken.

Gastauteur: Heidi Verlinden is Research Project Manager bij Securex en docent arbeidspsychologie aan de KU Leuven.