Zerogroei wenselijk?

Voorstanders van de zero-groei beleefden in 2025 een grand-cru jaar. Immers, landen zoals Duitsland, Italië of Rusland noteerden een nulgroei. Voor de economie en de ondernemingen zijn de gevolgen echter nefast. In deel 1 van zijn column ging Rudy Aernoudt in op de belangrijkste oorzaken van de stagnatie die we zien in 2025. Hieronder heeft hij het over de gevolgen en de uitdaging om een nieuw paradigma te ontwikkelen.

Gevolgen van de stagnatie

Stagnatie leidt tot werkloosheid. Europa kent nog steeds dertien miljoen werklozen. De Belgische geharmoniseerde werkloosheidsgraad steeg tot 6,4 procent en was voor het eerst in bijna twintig jaar boven het eurozone-gemiddelde. Jongerenwerkeloosheid is een bijzonder zorgwekkend probleem in België. De jeugdwerkloosheidsgraad bedraagt 17,4 procent - meer dan 2,5 keer de totale nationale werkloosheid en meer dan het dubbele van het Europese gemiddelde. Deze werkloosheidsgraad zal hopelijk licht dalen door de hierboven besproken demografische druk maar over de impact van artificiële intelligentie lopen de meningen uiteen.

Het consumentenvertrouwen in Europa daalt aanzienlijk. Meer dan de helft van de Europese consumenten, 54%, is pessimistisch over de economie van hun thuisland. Consumenten bezuinigen. De meest getroffen categorieën zijn kleding (een daling van 22%), alcoholische dranken (18%) en snacks (15%). Samen met het wantrouwen in de toekomst stijgt de spaarquote, wat leidt tot gigantische bedragen (meer dan 300 miljard euro) op spaarboekjes. En alhoewel de EU-brede inkomensongelijkheid is gedaald, krimpt de middenklasse in bijna twee derde van de EU-lidstaten, waaronder België. Die middenklasse vormt echter de ruggengraat van onze economie.

Het ondernemingsvertrouwen is licht hersteld na COVID-19 maar ligt nog steeds ver beneden het pré-COVID niveau, en dat voor alle sectoren, met uitzondering van de recreatiesector. België exporteert massaal naar Duitsland, Frankrijk en Nederland. Het pessimisme en de nulgroei in deze landen leidt direct tot minder Belgische export en meer druk op Belgische bedrijven.

Het faillissementsniveau is zorgwekkend hoog. Het niveau steeg al vijf jaar op rij en ligt in Europa nu 25% hoger dan voor Covid-19. In België steven we af op 11.000 faillissementen in 2025. Vooral in de bouwsector regent het faillissementen. Hogere rente, gestegen bouwkosten, vertraagde projecten, dalende koopkracht van de middenklasse, de verscherpte bankregulering, het lage consumentenvertrouwen, hebben alle een negatieve impact op de bouwsector.

Zerogroei wenselijk?

Te midden van deze economische realiteit woedt een intellectueel debat dat fundamentele vragen stelt over de toekomst van ons economisch model. Kan economische groei samengaan met ecologische duurzaamheid? Is de slinger niet te ver doorgegaan richting ecologie ten koste van de economie en de industrie? Is de tijd aangebroken om het groeiparadigma fundamenteel te herzien? Zal artificiële intelligentie dat proces nog versnellen? Is het normaal dat één van de weinig hoopgevende sectoren vanuit het standpunt van de groei, defensie is? Overigens, het Europese defensieplan, goed voor 800 miljard euro aan extra defensie-investeringen, kan vooral voordelig zijn voor onze traditionele wapenindustrie, vooral in Wallonië.

Conclusie: naar een nieuw economisch paradigma

De discussie over zero-groei raakt aan de fundamenten van ons economisch denken en onze maatschappelijke organisatie. Het is geen academische analyse, maar een thema met directe gevolgen voor burgers, bedrijven en overheden.

De huidige economische stagnatie in Europa is echter niet het resultaat van bewust ontgroeibeleid, maar van structurele problemen die al decennialang sluimeren. Vergrijzing, stagnerende productiviteit, artificiële intelligentie, geopolitieke spanningen en de klimaattransitie creëren samen een perfecte storm die traditionele groeistrategieën ondermijnt.

Het antwoord ligt niet in het krampachtig vasthouden aan groeidoelstellingen die steeds moeilijker te realiseren zijn, noch in het omarmen van economische krimp met al haar sociale kosten. De uitdaging is om een nieuw paradigma te ontwikkelen dat welzijn, duurzaamheid en economische veerkracht combineert. We moeten daarbij een paradigma ontwikkelen waarin groei niet langer het doel is, maar een potentieel bijproduct van een gezonde, rechtvaardige en ecologisch verantwoorde samenleving.

Het jaar 2025 markeert niet het einde van economische vooruitgang, maar wellicht het begin van een herdefiniëring ervan. De vraag is niet of we deze transitie aangaan, maar hoe, en of we de wijsheid hebben om dat proces op een rechtvaardige en duurzame manier vorm te geven.