Wereldeconomie onder druk door handelsspanningen en structurele kwetsbaarheden

De wereldeconomie staat onder druk door toenemende risico's als handelsspanningen en hoge overheidsschulden. De BIS benadrukt de noodzaak van structurele hervormingen en een sterker financieel systeem, met oog voor digitale innovaties.

De wereldeconomie staat op een kantelpunt. Dat blijkt uit het recente Annual Economic Report van de Bank for International Settlements (BIS). De instelling, die centrale banken wereldwijd verbindt, signaleert toenemende risico’s voor economische en financiële stabiliteit. Handelsspanningen, structureel lage productiviteitsgroei, hoge overheidsschulden en de opmars van minder gereguleerde financiële instellingen zetten het herstel en de veerkracht van economieën onder druk.

Tot begin 2025 leken centrale banken op koers naar een zachte landing: inflatie normaliseerde en de economische groei bleef gematigd stabiel. Maar een golf van onverwachte Amerikaanse importtarieven bracht abrupt verandering. Beurzen daalden fors, de volatiliteit steeg en onzekerheid over het economisch beleid nam toe. Hoewel sommige maatregelen nadien zijn afgezwakt, blijft het sentiment in markten en bedrijven broos.

Diepere kwetsbaarheden

Volgens de BIS is de huidige onrust geen op zichzelf staand fenomeen, maar een katalysator die diepere kwetsbaarheden blootlegt. Zo wijst het rapport op een al jaren aanhoudende daling van de productiviteitsgroei, zowel in ontwikkelde als opkomende markten. Vergrijzing, dalende arbeidsmobiliteit en een afnemend effect van technologische innovatie remmen het groeipotentieel.

Tegelijkertijd kampen veel overheden met historisch hoge schulden. De rente-uitgaven in sommige OESO-landen lopen op tot meer dan 4% van het bbp, vergelijkbaar met de uitgaven voor onderwijs of defensie. Volgens de BIS tast dit niet alleen het begrotingsbeleid aan, maar ook de geloofwaardigheid van centrale banken, zeker als ze onder politieke druk komen te staan.

Het financiële systeem in transitie

Een andere belangrijke vaststelling betreft de structurele verschuiving in het financiële systeem. Sinds de financiële crisis van 2008 is de rol van traditionele banken afgenomen. In hun plaats zijn niet-bancaire instellingen zoals pensioenfondsen, verzekeraars en hedgefondsen prominent aanwezig geworden in obligatiemarkten. Deze zogenaamde NBFI’s opereren vaak met hoge hefboom en in minder transparante markten, wat nieuwe risico’s met zich meebrengt. Vooral in combinatie met de gestegen overheidsschuld kan dat leiden tot plotselinge stressmomenten in de obligatiemarkt, zoals eerder gebeurde in het Verenigd Koninkrijk (2022) en de Verenigde Staten (2023).

Oproep tot beleidsactie

De BIS roept beleidsmakers op om niet alleen te reageren op acute schokken, maar ook om structureel hervormingen door te voeren. Dat betekent onder meer het wegnemen van barrières voor handel en investeringen, het versterken van het groeipotentieel via gericht overheidsbeleid, en het bewaken van gezonde overheidsfinanciën. Ook pleit de instelling voor een coherente regulering van financiële instellingen.

Digitale toekomst

Tot slot kijkt de BIS vooruit naar een nieuw monetair systeem, waarin digitale innovatie en vertrouwen hand in hand gaan. Een sleutelrol is weggelegd voor tokenisatie van financiële activa en het ontwikkelen van een ‘unified ledger’ waarin centrale bankgeld, commercieel geld en overheidsobligaties geïntegreerd zijn. Mits goed ingebed in betrouwbare instituties, kan dit nieuwe systeem zowel efficiëntie als stabiliteit vergroten.

In een tijd van verhoogde geopolitieke spanningen, versplintering en fragiele markten is vertrouwen in beleid en instituties volgens de BIS belangrijker dan ooit. Het rapport is dan ook een duidelijke oproep: stel prijsstabiliteit, houdingen en structurering van het financieel systeem centraal.

Bron: BIS Annual Economic Report 2025