De kracht van steward-ownership

Steward-ownership stelt de missie van een bedrijf centraal en biedt een alternatief voor traditionele bedrijfsculturen gefocust op winst. Deze structuur wint aan populariteit, zelfs bij grote ondernemingen als alternatief voor mission drift. Ontdek hoe dit model onafhankelijkheid bevordert en een duurzame bedrijfsoverdracht mogelijk maakt.

In een wereld waar economische groei en winst vaak de hoogste prioriteit hebben, worden veel bedrijven gedreven door de vraag ‘Hoeveel is mogelijk?’, zonder rekening te houden met de missie of langetermijndoelen van de onderneming. Steward-ownership biedt een alternatieve bedrijfsstructuur die de missie van een bedrijf centraal stelt en zorgt voor onafhankelijkheid van externe aandeelhouders die enkel gericht zijn op financiële winst. Dit model wint aan populariteit en is bijzonder interessant voor bedrijven die niet willen vervallen in de zogenaamde ‘mission drift’ die vaak optreedt wanneer externe investeerders druk uitoefenen voor snelle winstgroei. Bekende voorbeelden zijn beursgenoteerde bedrijven zoals Novo Nordisk en Bosch, maar ook De Efteling.

Steward-ownership als alternatieve bedrijfscultuur

Om het concept van steward-ownership verder op de kaart te zetten in België, werd recent de vzw Steward-owned opgericht. “We hebben een aantal specialisten verzameld uit verschillende domeinen. Iedereen die vragen heeft over het concept kan bij ons terecht. In mei volgt ook een groot lanceringsevent in Brussel”, vertelt ambassadeur Peter Depauw. Hij legt uit waarom steward-ownership voor ieder bedrijf, van start-up tot volwassen kmo, een meerwaarde kan bieden.

De weg naar ‘hoeveel is mogelijk’

De techniek wordt de laatste jaren bij meer en meer Europese start-ups gebruikt. “Die hebben vaak een bepaalde missie en willen meer dan alleen maar snel geld verdienen. Steward-ownership is voor hen een ideale manier om mission drift tegen te gaan”, zegt Peter. “Externe investeerders willen vaak zo snel mogelijk exponentiële winstgroei en mikken op een snelle exit. De oorspronkelijke missie komt dan vaak op het tweede plan te staan. Door de economische ‘natuurwet’ die geld gelijkstelt aan macht, wordt de missie verankerd.”

Die manier van werken veronderstelt natuurlijk een verschuiving in het denken, zowel voor oprichters als voor investeerders. “Het blijft voor velen een mindfuck”, geeft Peter toe. “Als investeerder moet je je afvragen: ‘Hoeveel is genoeg’. Dat is een totaal andere insteek dan ‘hoeveel is mogelijk’.”

Ook grote bedrijven

De bedenking wordt echter niet enkel bij start-ups gemaakt. Volgens Peter komen grote familiebedrijven en zelfs beursgenoteerde firma’s bij hem aankloppen om info rond steward-ownership. “Veel mensen weten allicht niet dat ook grote bedrijven op deze manier gestructureerd zijn. Bij Bosch en Carlsberg zijn de aandelen bijvoorbeeld beursgenoteerd, maar het stemrecht zit in een stichting verankerd.”

Peter identificeert een aantal problemen waar de bedrijven mee te kampen krijgen. “Het eerste is natuurlijk het gevaar van uitkoop, waardoor je missie overboord gaat”, aldus Peter. “Zie wat met ijsmerk Ben & Jerry’s is gebeurd. Ondanks zogezegde garanties van overnemer Unilever, wordt het activisme van het merk vandaag gesmoord. Hetzelfde bij Twitter.” Ook toekomstgericht is het soms moeilijk. De Britse oliereus BP, die begin deze eeuw zijn naam veranderde naar Beyond Petroleum, werd in 2010 teruggefloten door aandeelhouders en deed het leeuwendeel van haar zonne- en windprojecten van de hand. “Absentee ownership is ook zo’n valkuil”, vertelt Peter. “Doordat bedrijven worden overgenomen en een versplinterd aandeelhouderschap hebben dat soms aan de andere kant van de wereld zit, is er geen voeling meer met wat er op het terrein gebeurt.”

Dat brengt ons bij twee essentiële kenmerken van het steward-ownership. “Hoewel de juridische uitwerking kan variëren, verankeren alle steward-owned bedrijven twee kernprincipes in hun juridisch DNA”, legt Peter uit. “Oneindige onafhankelijkheid is het eerste: actief betrokken stewards sturen de organisatie als volwaardige eigenaars. Het bedrijf is met andere woorden niet te koop. Ten tweede dient winst de missie. Winstgevendheid is absoluut een streefdoel, maar winst wordt vooral geherinvesteerd en slechts beperkt uitgekeerd.”

Bedrijfsoverdracht

Het bekendste voorbeeld van steward-ownership is allicht outdoormerk Patagonia. Oprichter Yvon Chouinard kwam in september 2022 wereldwijd in het nieuws toen hij het volledige eigenaarschap gratis overdroeg aan een stichting zonder winstoogmerk. Doel: de winsten volledig inzetten voor projecten om de opwarming van de aarde tegen te gaan.

De constructie is dus ook een manier om bedrijfsoverdracht te regelen. “Daar kunnen meerdere redenen voor zijn”, geeft Peter aan. “Via steward-ownership wordt het bedrijf niet overgenomen door diegene met het meeste geld of geërfd door iemand die toevallig de juiste bloedband heeft, maar niet de juiste competenties. Eigenlijk koopt het bedrijf zichzelf uit om onafhankelijk te worden. Je kunt het bedrijf laten verder beheren door de meest bekwame en begane mensen met dezelfde visie. Zij handelen dan als volledige eigenaar.”

Het systeem biedt nog voordelen. “Uit een studie blijkt dat steward-owned bedrijven langer overleven”, legt Peter uit. “Ze zijn veerkrachtiger en minstens zo winstgevend. Ook medewerkers blijven langer aan boord. Het zorgt ervoor dat bedrijven hun missie en langetermijndoelen prioriteit geven boven kortetermijnwinsten, vooral tijdens cruciale momenten.”

Dit is het eerste deel van een uitgebreid dossier rond steward-ownership dat verscheen in het printmagazine van mei. Interesse in een membership? Contacteer rosanne.beeckman@nieuwemediagroep.be.